"فال چل سرو"؛فروزان شهبازی/برگ دوم

این پست که به اشعار و سروده های محلی اختصاص دارد ضمن درج اشعار محلی، گذری است بر آداب و رسوم غرب کشور که شامل استان های( لرستان ،کردستان ،کرمانشاه، ایلام و همدان) می شود .این مطلب اشاره ای است به رسم و سنت دیرینه مردم دیارم در شب های طولانی زمستان وبه خصوص شب زیبای "یلدا" :

گرفتن فال "چل سرو" .

فال چل سرو بیشتر در استان های لرستان ،کرمانشاه و ایلام مرسوم بوده و یادگار شیرینی از شب های مهربانی و صفای گذشتگان ماست .
هنوز هم با این که مردم از سنت های گذشته فاصله گرفته اند جای فال "چل سرو" در شب های این مردم پایدار است و با شوق بسیار محفل این شاعرانه بر پاست.
فال چل سرو: 
این فال متشکل از چهل بیت شعر تک بیتی ست که بسیار مفاهیم بلند و پر محتوایی را در خود جای داده اند که مفهوم بیت چهلم یا آخر نتیجه فال می باشد .
طریقه گرفتن فال "چل سرو" :

فردی که تسبیح را در دست دارد ، باید دور از چشم بقیه به ازای خواندن هر بیت یک دانه تسبیح بیندازد واین کار را تا دانه چهلم ادامه دهد . افراد حاضر در جمع که اشعار را می خوانند بایستی 3یا 7 نفر باشند وبه صورت تصادفی هر یک بیتی را بخوانند ، هنگام گرفتن فال کافیست قسمتی از ابتدای بیت که معمولا دو واژه است خوانده شود اما بیت آخر کامل خوانده شده و تفسیر می شود .
مردم لرستان در بسیاری از تصمیم گیری هایشان با اعتقاد راسخ به نتیجه ی فال "چل سرو" اکتفا می کنند .
نمونه ای از ابیات فال "چل سرو" :(با برگردان فارسی )
1- خدا خدام بی وارون بواری سوزه بالا برز آوه جو باری
خدا خدا می کردم باران ببارد ودختر سبزه ی بالا بلند از چشمه(جوی) آب بیاورد (نیک)
2- خدا ته بین ده دو گل ژ وهار اول اسب زین دوم ژن مال
خدا نصیبت کند دو گل بهاری اول اسب چالاک ودوم زن خانه دار (نیک)
3- برا بووه وار وخت ذراته قالی می آیشتیه اخت ژیر پاته
برادرم پایین بیا زمان دروی کشتهای ذرت است ویک فرش برایت پهن کرده ام که اندازه ات باشد(نیک)
4- کم بو کم بچو کم بیر ورم آخر داوورن مارینه سرم
کمتر بیا وبرو کمتر از روبروی چشمانم عبور کن بالاخره مرا عزادار می کنی (بد)
5- کراسم چیته ور نمگر ی دوسی من وتو سر نمگری
پیراهم از جنس چیت (نخی نامرغوب)است ودوامی ندارد دوستی من وتو هم اینگونه میشودوپایان خوشی ندارد(بد)
6- آلبالو گیلاس دلم تو تواس یا و اسکناس یا و التماس
ای آلبالو ای گیلاس دلم تو را می خواهد حالا یا ب اسکناس و پول یا با التماس وخواهش(نیک)
7- ژ قصر هاتمه لیمو بارمه و کس نممی ارا یارمه
از قصر شیرین آمده ام ولیموی تازه آورده ام به هیچ کسی نمی دهم تنها برای یار و دلبرم است(نیک)
8- سکه دو قروشی بنه ملکت خدا بکشی شوی یه گله کت
گردنبندی ازسکه های دو ريالی دور گردنت است خدا همسر بیمارت را بکشد(بد)
9- ایواره کونی گاو گاو بنونی ار تو دلت بو کسی چزونی
هنگام غروب وقتی که همه گاو ها را در طویله می بندند اگر تو دلت بخواهد بیایی کسی خبر دار نمی شود (میانه)

10- ری کيِ کرماشون بسازیم وَ چوُ اَرای دوسکم هر بای هر بچو ( خوب ) .

 جادۀ کرمانشاه رابراي دوستم از چوب بسازیم که هر وقت خواست بره و بیاد.

 11- خدا لم شکرِ رسیم و متلو دلم ساکت بی ژ پژاره شو (خوب)

 خدایا شکرت به هدفم و به مرادم رسیدم و دلم آرام گرفت از بیقراریهای شب.

 12- تالِ زُلفکت بیلَ لامو َ و جایی مچم زُوتر بامَ وَ (خوب)

 یک تار از زلفت را پیش من بگذار ، جایی می روم تا زود برگردم.

 13-  اِهوارر آمین وتم یَ یارَ چاوِلَم کور بویَ رو یارَ (بد)

 از دهِ پایین می آمدی با خودم گفتم یارم است،چشمانم کور شود آن یک عابر است

 14- کُت شلوار مشکی دُکمه چپ و راست اِروژِ تودیم دلم تونِه هاست(خوب).

 ای کسی که کت و شلوار مشکی با دکمه های سمت چپ و راست پوشیدی از وقتی تو را دیدم دلم تو را خواست .

 15- خُدا خُدام بی وارون بواري ِ سوزه بالابرز آوِجو باری ( خوب)

  از خدا خواستم باران ببارد تا سبزۀ بلند قد از چشمه آب بیاور و من آنرا ببینم

 16- خُدا خُدام بی اِ مال بینِودر چادر عروسیت بکشین اِ سر (خوب)

  از خدا خواستم از خانه بیرون بیای و چادر عروسی بپوشی

 17- خوَشالَ و کُرَ دِری دستگیران کلاو لارمن روي وَ حصويران ( خوب)

  خوش به حال پسری که نامزد دارد و کلاهش را کج می گذارد و به خانۀ پدر زنش می رود .

 18- اَ برَ مالَ حصويرانت بو اَ کراس کاوَ دستگیرانت بود (خوب)

  کاش آن خانه ها دودمان نامزدت باشد و آن دختری که لباس آبی دارد نامزدت باشد .

 19-  آموزا منی میمزا مردم اِ دلم منوُ ماچت نکردم(بد)

 دختر عموی منی و دختر خالۀ مردم به دلم ماند که تو را ببوسم.

 20-  خُداتَ بِن دِه دنیات وُ دِل بو پرچینت میخک ، بازارات گل بو ( خوب)

 هر چه بخواهی خدا بهت بده و دنیا بر وقف مرادت باشد دیوارهای حیاط از میخک باشد و بازارت از گل باشد.

 21- خوشال و خوتان خوش و حالتان سوزه بالا برز حت و مالتان(خوب)

 خوش بحالتان که آن سبزۀ بلند قد به خانه تان آمد.

 22-  تنیا داری بیم کنی و پام بی گل گل نازاران و ژیر سام بی (خوب)

 تنها درختی بودم و یک چشمه کنارم بود و آدمهای زیادی زیر سایه من می نشستند

 23-  یَسَ پیر بیمَ برگم رزیایَ گل گل نازاران و سام توریانَ (بد)

 حالا دیگر پیر شدم و برگهایم ریخته و دیگر کسی زیر سایه من نمی آید.

 24- اَردوس بزانِ مه حالم چونهَ نهَ زلفَ میلِ نه خال و سینه(بد)

 اگر دوست بداند من چقدر حالم بد است تمام موهای سرش را می کند و خالهای سینه اش را همچنین .

 25- شوموُنگی خوَ و شَرطِ خوشت بو سوزه بالا برز وَ بن کشت بود(خوب)

 شبهای مهتابی خوب است به شرطی که خوش باشی و سبزۀ بلند قد پیشت باشد.

 26- بالاکَت برزَ چنه چنارِي سوزه بالابرز آوِجو باريِ (خوب)

 بلند قد هستی مثل درخت چنار ای دختر سبزۀ بلند قد برو و از چشمه آب بیاور .

 27- جفتِ كوشِ کیش کارِ گاوارَ دِته رار کیشه بی لنج و لارَ(خوب)

 یک جفت کفش از شهر گاواره دختر جان آنها را بپوش بدون ناز و ادا.

 28- به مه مه ناز سه تیر و شان ول ول مگیردِ اَ په دستگیران(بد)

 این ممناز است در حالیکه تفنگ بردوش بدون هدف دنبال نامزدش می گردد .

 29-  کُنه کي کولت پوسِ شکارَ آوَ کي نومي شفای بیمارَ (خوب)

 مشک روی دوشت از پوست شکار است و آب داخل آن بیمار را شفا می دهد .

 30- کُرل بو بچیم سر سِراو چوله زرن پا و یونک اَکونه کوله(خوب)

 پسرها بیایید برویم سر چشمه کسی نیست صدای زیور آلات پای دختر مشک به دوش می آید .

 31- اَربوین لک لک بچین ار مولق شکارم تونین وَ فرمان حق(خوب)

 اگر لک لک بشی و به اوج آسمان هم بروی بار هم شکار خودم هستی با دستور خداوند.

 32- ایمشو دیمَ خاو کوگِي مشاقُون تو مرز یَ لیلَ مچو و باوون (بد)

 امشب خواب دیدم کبکی آواز می خواند نگو این لیل است که به دودمان خود بر می گردد .

 33- یه اِرَخ نیه یَ ژر مارَ باید بنوشم چارم ناچارَ (بد)

  این شراب نیست زهر مار است چاره ای ندارم باید آنرا بنوشم .

 34- انار هته و لا دوسه وَ توام بخورم هَر و بوسه وَ (خوب)

  انار آمده پیش دوستم است من می خواهم آنرا بخورم با بوسه .

 35- دنگه دنگهِ مای وَ کرد مالان یَ صدای دوسَ که هر منالان(بد)

 صدایی میاد از آن آبادی آن صدای دوست است که از ناراحتی می نالد .

 36- اَر بوینَ ماهی بچین دریا توری مگرم مکمت پیا (خوب)

 اگر ماهی بشی و به دریا بروی باز ماهیگیرها را اجیر می کنم تا پیدات کنم.

 37- دم کَ باوَر دم دمانت کم سرمه عطاران پر چاوانت كم (بد)

 دهانت را می خواهم ببوسم و از سرمه عطارها پر چاوانت کم (خوب)

 38- چن کوان گیردیدم چن دکان گشتم سرمه چاوکت نکفته دسم (بد)

 به چند کوه سر زدم و چند مغازه را گشتم با سرمه ای که لایق چشمان تو باشد نیافتم .

 39- علی برسن روژی قلیونم تماکو فروش بِکَ مِمونم(خوب)

 یا علی روزی قلیانم را برسان و تنباکو فروش را مهمانم کن.

 40-  ایمشو چن شوَ مایینَ خاوم اِ کِي توریانَ گلارِو چاوم(بد)

 امشب چند شب است که به خوابم می آیی با کی قهر کردی ای چشمان من

41-  یَ مالِ کیه اَردم رِیَه یَ مال فلانی سای هزار میه (خوب)

 آن خانه کیست بر سر راهمان ، آن خانه فلانی است که صاحب هزار گوسفند است.

 42- بوشنَ دوسکِ زوون چو نا واتِم کشیشی نکیش یه سه مِ حاتم (خوب)

  به دوست من همان دوستی که زبانش مثل نبات است بگویید انتظار نکشد یا ناراحت نباشد من آمدم .

 43-  دِتَ گان برات اِ ایرَ گیردَ ممکت دِرار اِي طفلَ شیردَ(خوب)

 ای دختر تو را به جان برادرت اینجا وایسا و سینه ات را در بیار و این طفل را شیر بده

 44-  بچمَ سَر کوان الوِند بکم سیل دتل خورما وَ یادتان وَخیر(خوب)

 برم به سر کوه الوند و از آنجا به خرم آباد نگاه کنم که ای دختران خرم آباد یادتان بخیر

 45- چل گو چل نیمگو چل کریم خانی نخره ریز کِتِي تا پشت زانی(خوب)

 46-  یا بابا برزک پیر بارگه خاص زیارتچی فر و متلودار شناس (خوب)

 ای بابا بزرگ ،پیری که بارگه ات زیباست . زاوارت زیاد است و جاجت داران را می شناسی.

 47- اِیوارت خیر هَم برت آوا لامیزم بکه چو ورک و ساوا (خوب)

 هم غروب به خیر و هم شیر گله است زیاد شود به من هم کمی شیر مثل بره هایت بده.

 48- گِلِ گوشتِ تویشک وَ گُپِ نانا سواری مکن سه تیر و شونا (خوب)

 یک لقمه گوشت بزغاله همراه با یک تکه نان سوار بر اسب در حالیکه تفنگ به دوش دارد .

 49-  شَقِي شاخِ کل هژِ بال دال ارنم درون بیمه کو زخال.(بد)

 صدای شاخهای شکار د رحال جنگ و صدای بالهای شاهین در حال پرواز در داخل یک دره من مانند زغال سوختم و سیاه شدم.

در پایان دو بیت شعر لکی از شاعر گرانقدر فروزان شهبازي  تقدیم نگاه زیبایتان :
تو فال چل سرو چوی موره مارین
هناسی سرد ارا لو گوره مارین
هزار و سیصد و چن فالی تر بوش
بگر فانوس ارا شو کوره مارین
برگردان فارسی :
تو فال چل سرو را همچون مور (مویه و زاری مراسمات عزاداری لرستان) می گویی
مانند نفسی سرد که لب گور از سینه بر آید
هزار و سیصد و چند فال دیگر هم بگو ، انگار فانوسی را به دست نا بینا می دهی

منبع 1: متن توضیح بعلاوه  فال یک تا دهم جمع آوری توسط شاعر گرانقدر فروزان شهبازي (جمعه ۱۰ آبان ۱۳۹۲ ۲۳:۰۹)

منبع 2: از فال دهم تا 49 جمع آوری توسط میردریکوند مدیر محترم وبلاگ سروگل

نکته: استفاده  تنها با ذکر منبع مجاز است

لینک قسمت اول فال چل سرو / برگ اول